Cnota stoików - marność Koheleta

Moje doświadczenia z bycia klientem TPSA (jeszcze bardziej pragnienie by nim już nie być) opisane w poprzednim wpisie (ciąg dalszy nastąpi) skłoniły mnie do poczytania starożytnych tekstów stoików, jak i ich szczególnej reminiscencji w starotestamentowej księdze Koheleta, zwanego też Eklezjastesem. Dziwne, ale prawdziwe... życie uczy pokory i sprawia, że człek w cnocie wzrasta. Cnocie rozumianej w sensie pierwotnym, czyli odwadze postępowania w życiu w zgodzie z naturą.

Tytuł niniejszego wpisu może - dla kogoś mało obeznanego z Biblią, jak i pogladami stoików- brzmieć obrazoburczo i budzić wewnętrzny sprzeciw. Ale dla otwartego umysłu, który zna poglądy stoików w warstwie etycznej, jak i mądrościową księgę Koheleta, oczywistym jawią się podobieństwa obydwu prezentacji. W Imperium Romanum - we wszystkich jego zakątkach - dochodziło do przenikania się idei i poglądów. Myśl starożytnych Greków (Zenon z Kition, Chryzyp i in.) przeniknęła także do ówczesnego judaizmu, zwłaszcza poprzez młodych i dobrze wykształconych przedstawicieli ówczesnych elit żydowskich. Stoicy i ich myśl dominowała od III w. przed Chr. aż do nastania ery chrześcijańskie, gdy w 313 r. po Chr. chrześcijaństwo zyskało sankcję prawną i swobodę działania. Nie zniknęła całkowicie, ale przetrwała w różnej formie aż do średniowiecza.

 

Statua Cnoty, Efez

 

 

Według stoików całym światem rządzi wszechogarniająca siła określana mianem pneuma (w Nowym Testamencie to hagion pneuma jest określeniem Ducha Świętego). Ma ona swoje cele i reguły, ona określa prawa natury. Jest ponad wszystkim i przeciwstawianie się jej nie ma sensu, gdyż i tak opór materii zostanie przez nią pokonany. Człowiek, by osiągnąć i odczuwać szczęście powinien uznać jej prymat i żyć zgodnie z jej prawami. By żyć w zgodzie z naturą trzeba posiąść cnotę (gr. arete), która daje pełną znajomość natury, a tym samym pełnię szczęścia. Nie można posiąść cnoty częściowo tak samo, jak nie można być trochę w ciąży, a trochę nie. Wszystko, albo nic... taka jest zasada bycia cnotliwym w  stoicyzmie. Człowiek cnotliwy trzyma żądze i pragnienia na wodzy, bo wie, że występowanie przeciw naturze - rozumianej jako system rzeczy i relacji zdeterminowanych przez pneuma - jest nieskuteczne, a przynosi tylko  ból, cierpienia i rozczarowania.

Podobny myślenie i promowany styl życia znajduje się w księdze Koheleta, który zachęca do pogodzenia się z tym, jaki świat jest, gdyż jakiekolwiek działania mające na celu zmianę są bezcelowe. Wszystko Bóg już określił i człowiek tego nie zmieni. Trzeba to przyjąć jako oczywistość, a wtedy człowiek będzie szczęśliwy żyjąc w zgodzie z Bogiem i jego prawami. 

[1]Wszystko ma swój czas, i jest wyznaczona godzina na wszystkie sprawy pod niebem: [2] Jest czas rodzenia i czas umierania, czas sadzenia i czas wyrywania tego, co zasadzono, [3] czas zabijania i czas leczenia, czas burzenia i czas budowania, [4] czas płaczu i czas śmiechu, czas zawodzenia i czas pląsów... (Koh 3,1-4).

[3]Cóż przyjdzie człowiekowi z całego trudu, jaki zadaje sobie pod słońcem? [4] Pokolenie przychodzi i pokolenie odchodzi, a ziemia trwa po wszystkie czasy. [5] Słońce wschodzi i zachodzi, i na miejsce swoje spieszy z powrotem, i znowu tam wschodzi. (Koh 1,3-5).

Vanitas vanitatum et omnia vanitas - marność nad marnościami i wszystko marność (Koh 1,2) - cóż więc mi może zrobić TPSA??? Nic. Wszystko ma swój czas.